Hoe motiveer je een puber?

woensdag 22 april 2020

Door Margreet Pols, docent/trainer/coach bij C-LiON.



Thuis, zomaar een dag in coronatijd

Ik sta op en ga na m’n ochtendritueel aan m’n bureau zitten om m’n online les te beginnen. In de ene slaapkamer hoor ik m’n havo-4-puber z’n wekker voor de 6e keer uitzetten. In de andere slaapkamer is m’n mavo-2-puber al enthousiast begonnen om een video op te nemen voor school (de halve huisraad wordt gebruikt als rekwisiet, waardoor ik nu koffie uit een theeglas drink, maar dat terzijde).

Op school
Dit verschil in gedrag is er natuurlijk niet alleen thuis. Ook op school hebben we hier voortdurend mee te maken. Iedere docent weet hoe frustrerend het kan zijn als je een écht leuke opdracht hebt bedacht voor je klas, dat er dan toch altijd leerlingen zijn, die er niks aan vinden. Of nog frustrerender: je ziet een leerling, van wie je vermoedt dat hij het vwo op z’n sloffen aan zou kunnen, maar hij gooit er met de pet naar en hobbelt wat mee met de middenmoot op de mavo. Hoe krijg je ook deze leerlingen gemotiveerd?

Leerlingen motiveren
Goed nieuws: deze leerlingen zijn al gemotiveerd, net zoals ieder ander mens. Ze zijn alleen niet altijd gemotiveerd voor dezelfde doelen als die van hun docent, hun mentor of hun moeder. De vraag is dus niet zozeer hoe je leerlingen motiveert, maar meer hoe je de motivatie van leerlingen beter laat aansluiten bij die doelen. Om in termen van de zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan te spreken: hoe kun je de leerling van een gecontroleerde motivatie voor een bepaald doel naar een autonome motivatie laten bewegen?

Individuele verschillen
Nu hoop je natuurlijk dat ik je hier in 1 alinea kan uitleggen hoe je dat doet, maar helaas is het complexer dan dat. Er bestaat jammer genoeg geen ‘wonderopmerking’ of ‘toverspreuk’, waarmee je ineens iedere leerling gemotiveerd aan het werk krijgt. Ieder mens is uniek en juist die individuele verschillen maken dat er geen universele aanpak is. Toch valt er wel iets over te zeggen. 

Drijfveren
Gebaseerd op het gedachtegoed van de Amerikaanse psycholoog dr. Graves (Spiral Dynamics) kun je stellen dat voor elk mens 7 verschillende drijfveren in meer of mindere mate belangrijk en zelfs bepalend zijn voor gedrag. Als je weet welke drijfveren voor de leerling in kwestie belangrijk zijn, kun je daarop aansluiten en zo bewegen richting autonome motivatie. Je kunt die drijfveren laten testen in een gevalideerde test, zodat je betrouwbaar materiaal hebt om mee te werken. Je zult echter niet altijd kunnen investeren in zo’n test, maar als je wat meer thuis raakt in de materie, kun je drijfveren leren herkennen aan bijvoorbeeld taalgebruik en gedrag. 

Een voorbeeld
Neem nu die havo-4-puber van mij. Zoals veel pubers heeft ook hij moeite met plannen en organiseren. In de afgelopen jaren hebben we (zijn vader, de school en ikzelf) op verschillende manieren geprobeerd om hem hierbij te helpen, steeds vanuit een blauwe ‘structuur’ drijfveer gedacht: we moeten een duidelijke structuur aanbrengen, zodat hij overzicht heeft en een planning kan volgen. Maar hij heeft net zo’n grote verwerping op die blauwe drijfveer als z’n moeder (wat is opvoeden soms confronterend..). Ook ik kan niet goed uit de voeten met structuren die anderen voor mij bedacht hebben, want die beperken mij.

Dus nu de scholen half maart hun deuren sloten, heb ik het eens anders aangepakt. Ik heb hem gevraagd naar hoe hij het vond dat de school dichtging, naar z’n plannen, en ook naar z’n zorgen, z’n verlangens en zijn idee van de tijd na corona. Het was een mooi gesprek, waarin allerlei drijfveren aan bod kwamen, maar toch wel het meest zijn groene, mensgerichte drijfveer.

Vanuit die groene drijfveer heeft hij behoefte aan empathie, écht contact, een samen-gevoel en vertrouwen. Juist dat laatste is voor mij lastig, omdat er in het afgelopen halfjaar een paar incidenten zijn geweest, waardoor ik het moeilijk vind zonder meer te vertrouwen op wat hij zegt. Maar goed, daar moeten we samen maar aan werken. 

Aansluitend bij zijn groene drijfveer heb ik in het gesprek ook mijn plannen, zorgen, verlangens en ideeën gedeeld. Eén van mijn zorgen is de zorg om hoe het met zijn schoolwerk zal gaan. Hij zei dat dat niet nodig was, want dat hij van plan was om elke dag op tijd op te staan en zijn schoolwerk voor die dag gewoon te doen. Ik dacht: “Eerst zien dan geloven.” Maar dat zei ik natuurlijk niet. Ik heb hem gezegd dat ik dat een mooi plan vond. En ik heb hem gevraagd of hij aan me wil laten zien wat hij doet. Dat was een beetje tegen het zere been: “Je gaat me toch niet controleren!?”

Poging twee: “Het is net alsof ik je niet vertrouw als ik je controleer.” “Inderdaad.” “Liever controleer ik je niet. Ik vind het moeilijk om je zo je gang te laten gaan, want stel dat het je ondanks je goede voornemens toch niet helemaal lukt... Ik zou het heel erg vinden als ik daar te laat achter kom om je nog te kunnen helpen. Ik wil je dus niet controleren, maar ik wil met je samenwerken.” Dat begreep hij heel goed. Hij begreep ook mijn zorg wel, gezien de incidenten uit het recente verleden. Dus bedacht hij een oplossing: “Ik vertel je elke dag wat ik gedaan heb en jij mag dan één ding daaruit kiezen om te bekijken.” En zo werkt hij nu gemotiveerd op zijn eigen manier zonder planning of mijn structuur, en hebben wij elke dag een gezellig, groen momentje samen.

Leren begeleiden naar motivatie
Zoals gezegd: de individuele verschillen zijn groot, dus bovenstaande aanpak is geen standaardaanpak. Het is wel een voorbeeld van hoe je door goed kijken en luisteren aan kunt sluiten bij de drijfveren van de ander en op die manier kunt bewegen richting autonome motivatie. 

Wil je er zelf vaardig in worden? In onze training ‘Motivatiecoach’ leer je de motivatie van jongeren analyseren aan de hand van een drijfverentest, leer je die analyse bespreekbaar te maken met de jongere zelf, met collega’s en met ouders van de leerling. Én je leert hoe je de ontwikkeling van motivatie kunt bevorderen in een begeleidingstraject.

Good practices
We zijn erg benieuwd naar jouw good practices. Hoe is het jou gelukt om leerlingen (of je eigen kinderen) te bewegen richting autonome motivatie? Deel dat hieronder ter inspiratie voor anderen. Dankjewel daarvoor.

_________________________________________

Deze blog werd geschreven door Margreet Pols, docent/trainer/coach bij C-LiON.

Geraadpleegde literatuur
Lingsma, M., & Doorn, G. v. (2017). De vijf kritieke succesfactoren voor coaching. Amsterdam: Boom.

Ruiter, F. d. (2017). Valueframing. Maarn: Vandenberg Concept Design en online B.V. 

Versnel, H. (2008). Het grote drijfverenboek. De impact van drijfveren op mensen en organisaties. Amsterdam: Pearson Education Benelux bv.

Social media

Boeken bestellen

Powered by Content Power