El Sistema – een muzikale revolutie

vrijdag 26 oktober 2018

Door: Juf Annemieke

José Antonio Abreu had één wens. Hij droomde ervan dat álle kinderen in Venezuela de kans zouden krijgen om muzikant te worden. Alhoewel hij zelf als kind was opgegroeid met muziek en alle mogelijkheden om zich hierin te ontwikkelen, besefte hij dat dit in zijn land was voorbehouden aan "de elite".

In 1975 kreeg José Antonio het idee om een orkest te starten voor arme kinderen. Op de eerste repetitie kwamen 11 van de 100 kinderen opdagen. Diezelfde repetitie beloofde José Antonio de kinderen dat hij hun orkest zou veranderen in een van de grootste ter wereld. En dat deed hij.

Foto: El Sistema

Foto: El Sistema

Maar behalve de kinderen slechts op te leiden tot succesvolle orkestmuzikanten, had zijn project - El Sistema ("het systeem") - andere, misschien nog wel grotere effecten. In het orkest ontwikkelden kinderen de wil om ergens voor te werken en perfectie na te streven, ze ontwikkelden een gevoel van eigenwaarde omdat ze ergens in uitblonken, ze maakten hun families trots. En, in het orkest was geen hiërarchie. Kleur, sekse, afkomst, het deed er niet toe. Het orkest werkte volgens José Antonio als een "school of social life". Zoals hij zelf ‘Mother Theresa’ citeert: "The most miserable and tragic thing about poverty is not the lack of bread or roof, but the feeling of being no-one." Kinderen die participeren in het orkest hebben het gevoel dat ze iemand zijn.

Nu, ruim veertig jaar later, heeft El Sistema zich als een olievlek door Venezuela verspreid. Er zijn 102 jeugdorkesten uit voortgesproten en vandaag de dag participeren 300.000 kinderen uit de midden- en lagere klassen in orkesten, geleid door José’s ex-leerlingen.

In onderstaande TED Talk vertelt José Antonio zijn inspirerende verhaal.

Wat een enorme kracht schuilt er in muziek. De verbindende factor, de wil om te verbeteren en te verfijnen, de waardering voor de schoonheid van klank en het vermogen om mensen te raken.
De discipline muziek heeft, in tegenstelling tot beeldende vorming en drama, een hoog ‘reproductief’ gehalte. Kinderen zijn veel bezig met bestaande liedjes of stukken en dus met reproductie. Wanneer je vaak muziek maakt met leerlingen, zul je merken dat ze van nature beter willen worden en steeds meer muzikale mogelijkheden gaan verkennen. "Kan dit lied ook in canon?" "Zullen we met de jongens en de meisjes om de beurt zingen?" Wanneer de leerkracht verschillende muzikale aspecten onder de aandacht brengt en verbetering stimuleert op gebied van klank, maat of ‘pulse’, articulatie, dynamiek, expressie, etc., ontwikkelen kinderen hun luistervermogen. Met alle positieve gevolgen van dien. Ook zullen ze muziek nog meer gaan begrijpen en waarderen.

Wat mij betreft, is het belangrijk dat we kinderen meegeven dat muziek maken leuk is én hard werken! (En qua leerproces dus helemaal niet zo anders is dan bijvoorbeeld "lezen".) Kondig aan dat je over een maand een muziekvoorstelling gaat geven voor ouders en kijk eens hoe hard ze gaan oefenen! En kijk eens hoe trots ze zijn – op zichzelf én op elkaar – als ze verbetering horen.

Juf Annemieke

In de opleiding Cultuurexpert van C-LiON / Via Vinci Academy is uitgebreid aandacht voor muziekonderwijs, de positieve effecten op andere leergebieden en de mogelijkheden voor muziek op uw school.